Wystawa „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco” w Muzeum Mazowieckim w Płocku to największa i najpełniejsza prezentacja polskiego dizajnu lat 20. i 30. XX wieku.
Kolekcja dla przyszłości
Kilka lat temu w Muzeum Mazowieckim w Płocku powstała najpełniejsza w Polsce prezentacja sztuki i dizajnu dwudziestolecia międzywojennego. Wystawa stała „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco”, mieszcząca się w nowym gmachu przy ul. Kolegialnej 6, jest efektem konsekwentnej strategii kolekcjonerskiej realizowanej od 2006 roku. Każdy, kto kolekcjonuje wzornictwo XX wieku — szczególnie obiekty modernistyczne i mid-century — znajdzie w Płocku kontekst, bez którego trudno mówić o pełnym rozeznaniu w polskim dizajnie.
Inicjatorem budowy kolekcji jest dyrektor muzeum Leonard Sobieraj, który przez lata nadzorował pozyskiwanie obiektów z zakresu rzemiosła artystycznego, meblarstwa, szkła, ceramiki i malarstwa. Dziś zbiory art déco Muzeum Mazowieckiego liczą około 2000 obiektów, z czego ponad 1000 eksponowanych jest na wystawie, czyniąc ją największą tego typu ekspozycją w kraju.
Art déco jako sposób myślenia o świecie
Kuratorzy wystawy — dr Michał Burdziński, Małgorzata Szadkowska i Mariola Adamska — zaproponowali narrację, która ukazuje art déco jako zjawisko interdyscyplinarne, osadzone w kontekście kultury miejskiej, życia codziennego i projektowania wnętrz. Ekspozycja została zaprojektowana tak, by widz mógł prześledzić zarówno genezę stylu, jak i jego dojrzałe realizacje.
„Dla Muzeum Mazowieckiego w Płocku, znanego z najbogatszych w Polsce zbiorów secesji, sięgnięcie po sztukę i rzemiosło lat 20. i 30. było naturalną kontynuacją, ale też fundamentalnym krokiem w stronę pełniejszego obrazu modernizmu. Art déco pozwala opowiedzieć nie tylko o estetyce epoki, lecz o całym jej zapleczu kulturowym — projektowaniu, codzienności i aspiracjach społecznych.”
— Małgorzata Szadkowska, kustosz, kierownik Działu Sztuki Muzeum Mazowieckiego w Płocku
Nowoczesność, miasta i emancypacja
Parter wystawy wprowadza w atmosferę nowoczesnego miasta lat 20. XX wieku. Mapping świetlny, neon kina ODEON, w którym widz może obejrzeć film oraz oryginalny samochód Jowett Special Roadster z 1926 roku, czyli przepiękny kabriolet kobiety – wskazujący na ducha epoki emancypacji kobiet, tworzą scenograficzne tło dla dalszej opowieści. Ważnym elementem tej części jest aneks „Sztuka około 1910”, który ukazuje przejście od secesji do art déco, odwołując się m.in. do idei Warsztatów Wiedeńskich i Krakowskich.
Życie w stylu Art Déco
W kolejnych salach zaprezentowano wnętrza mieszkalne i użytkowe o różnej proweniencji — francuskiej, niemieckiej i polskiej — w tym jadalnię i sypialnię projektu Juliana Pietrzyka, gabinet prezesa banku, witrynę sklepu jubilerskiego oraz domu mody. Taki układ pozwala spojrzeć na art déco nie tylko jako styl artystyczny, lecz jako język kultury materialnej epoki.
Na pierwszym piętrze szczególną uwagę zwracają komplety mebli zaprojektowane dla mieszkania inż. Edmunda Brzozowskiego, wykonane przez pracownię Szczepana Łojka. To przykład polskiego art déco opartego na funkcjonalności, proporcji i wysokiej jakości rzemiosła — ważny punkt odniesienia dla badań nad genezą powojennego modernizmu i dizajnu mid- century.
Materiał ma znaczenie
Istotną częścią ekspozycji są także zbiory rzemiosła artystycznego: szkło z hut Hortensja, Krosno, Niemen, Zawiercie i wyroby metalowe według projektów Julii Keilowej, a także ceramika z Ćmielowa, Pacykowa i Tułowic, zestawiona z produkcją europejskich manufaktur, takich jak Lalique, Baccarat, Daum czy Rosenthal.
Całość dopełnia Sala Tożsamości, w której zaprezentowano dwa równoległe nurty polskiego modernizmu: inspirowany folklorem styl narodowy oraz tendencje nowoczesne, związane z kubizmem i funkcjonalizmem. To syntetyczne ujęcie pozwala lepiej zrozumieć specyfikę polskiego art déco oraz jego sukces na Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych 100 lat temu w Paryżu w 1925 roku. Współcześnie nawiązała do tej idei włoska kuratorka Federica Sala na wystawie „Romantyczny Brutalizm” podczas Milano Design Week 2025.
Dlaczego do tej wystawy się wraca
Wystawa w Płocku jest nie tylko prezentacją wybitnych obiektów, lecz także modelowym przykładem narracyjnej ekspozycji muzealnej. Dla osób zainteresowanych historią dizajnu — w tym kolekcjonerów modernizmu i mid- century modern — stanowi ważny punkt odniesienia, pokazując ciągłość idei projektowych XX wieku. Będę do niej wracać jeszcze nie raz, ponieważ duch tego stylu jednoznacznie wyjaśnia, skąd projektanci kolejnej epoki — której jestem kolekcjonerką — czerpali swoje pomysły i inspiracje.
Informacje podstawowe
Tytuł wystawy:
Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco
Miejsce:
Muzeum Mazowieckie w Płocku, ul. Kolegialna 6
Kuratorzy:
dr Michał Burdziński, Małgorzata Szadkowska, Mariola Adamska
Aranżacja wystawy:
KOZA NOSTRA STUDIO (Kraków)
Wystawa dedykowana:
Pamięci prof. Ireny Huml
Beata Bochińska
Historyczka sztuki, prezeska Fundacji Bochińskich, specjalistka zarządzania wzornictwem i prognozowania trendów stylistycznych, autorka książek, raportów, kuratorka festiwali i wystaw, jurorka konkursów projektowych. Była prezesa IWP i wykładowczyni SGH, UW. Prywatnie kolekcjonerka wzornictwa z obszaru Europy Środkowej i Wschodniej zza żelaznej kurtyny.
