Katalog towarzyszący wystawie Alicji Wyszogrodzkiej w Muzeum Miasta Gdyni jest jedną z najciekawszych i najbardziej potrzebnych publikacji poświęconych projektowaniu tkanin w Polscew okresie PRL-u. Wydany w ramach programu Polskie Projekty Polscy Projektanci dokumentuje dorobek projektantki związanej z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego i pozwala zrozumieć, jak funkcjonował system pracy projektowej w czasach analogowych. Ponad połowę objętości katalogu zajmują barwne, doskonale udokumentowane projekty, co czyni to wydawnictwo szczególnie istotnym również z punktu widzenia kolekcjonerów.

Katalog Wystawy: Alicja Wyszogrodzka, wyd. Muzeum Miasta Gdyni, 2026 / Fot. Beata Bochińska / F.Bo

Katalog jako punkt wyjścia do poznania projektowania tkanin

Wystawa Alicji Wyszogrodzkiej w Muzeum Miasta Gdyni – nagrodzona przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego nagrodą Dobry Wzór 2025 – stanowi ważny kontekst dla publikacji, jednak to właśnie katalog pozostaje jej najbardziej trwałym efektem. Nie jest on historyczno-sztucznym opracowaniem projektowania tkanin drukowanych ani próbą syntetycznego ujęcia zagadnienia. Zamiast tego pełni funkcję materiału źródłowego, który dokumentuje sposób pracy projektantki i system, w jakim funkcjonowała.

To świadoma decyzja redakcyjna. Katalog nie zamyka tematu, lecz go otwiera – dokumentuje, porządkuje i zaciekawia. Dla dzisiejszego odbiorcy staje się pierwszym krokiem w poznawaniu projektowania tkanin jako procesu analitycznego, technologicznego i zespołowego, a nie czysto estetycznego.

Alicja Wyszogrodzka – projektantka tkanin, graficzka, ilustratorka

Alicja Wyszogrodzka, urodzona w 1928 roku, dziś – mając 98 lat – pozostaje w znakomitej formie intelektualnej. Jej dorobek obejmuje projekty tkanin drukowanych, grafikę „pierwszej wody” na tkaninie odzieżowej, pościelowej, obiciowej, ilustracje na dziecięcych chusteczkach do nosa, kuchennych ręcznikach oraz wzory dywanów i wiele innych. Katalog prezentuje ten zakres bez hierarchizowania dyscyplin, pokazując je jako równorzędne obszary pracy projektowej.

Z punktu widzenia badaczy i kolekcjonerów kluczowe jest to, że część wizualna stanowi ponad połowę objętości publikacji. Barwne reprodukcje kartonów projektowych, wzorów i realizacji nie są tu jedynie ilustracją tekstów, lecz podstawowym nośnikiem wiedzy o skali, rytmie i logice projektowania tkanin.

Wyobraźnia jako fundament pracy projektowej

Katalog Wystawy: Alicja Wyszogrodzka, wyd. Muzeum Miasta Gdyni, 2026 / Fot. Beata Bochińska / F.Bo

Jednym z najmocniejszych elementów katalogu jest rozmowa Weroniki Mojskiej z Alicją Wyszogrodzką. Projektantka jasno formułuje swoje stanowisko: najważniejsza w projektowaniu jest wyobraźnia, cała reszta to narzędzia i warsztat, który może mieć wielu. Kolor i geometria porządkują jej myślenie o formie, ale równie istotna jest umiejętność analizy i syntezy, być może dlatego artystka tak ceni projekty „zwykłych” krat, które sa dla niej najciekawszym wyzwaniem.

Wyszogrodzka podkreśla, że kończyła klasę matematyczno-fizyczną, co przekładało się na sposób pracy z trendami estetycznymi: porządkowanie informacji, selekcję tematów i świadome decyzje projektowe.

„Teraz mniej trzeba myśleć – jest internet. Uważam, że to myślenie jest najważniejsze. Myślenie i wyobraźnia. Każdą rzecz można zobaczyć, tylko poprostu trzeba mieć wyobraźnię.”

– Alicja Wyszogrodzka

„Panny z IWP” i wspólne zaplecze myślenia

Katalog Wystawy: Alicja Wyszogrodzka, wyd. Muzeum Miasta Gdyni, 2026 / Fot. Beata Bochińska / F.Bo

Tekst Anny Demskiej z Muzeum Narodowego w Warszawie stanowi merytoryczny fundament publikacji. Autorka opisuje środowisko projektantek tkanin związanych z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego oraz proces ich przygotowania zawodowego. Przywołuje m.in. wypowiedź Aleksandry Michalak-Lewińskiej, opisującej pracownię projektowania druku odzieżowego Teresy Tyszkiewicz w Łodzi:

„Przerobiliśmy wszystkie regiony, wszystkie epoki, poszukując właściwych dla nowoczesnego projektowania form.”

Aleksandra Michalak-Lewińska

Cytat ten dobrze oddaje korzenie myślenia zespołu projektantek, w tym Alicji Wyszogrodzkiej. Projektowanie było efektem systematycznej pracy badawczej, analizy historii i form, a nie wyłącznie intuicyjnego gestu.

Samokształcenie jako część systemu IWP

Wystawa: Alicja Wyszogrodzka, 2025, Muzeum Miasta Gdyni / Fot. Bogna Kociumbas-Kos / MMG

Katalog bardzo wyraźnie pokazuje, jak ważnym elementem funkcjonowania Instytutu Wzornictwa Przemysłowego było samokształcenie. Cztery dni w miesiącu projektanci mogli rozwijać się poza bieżącą produkcją: odwiedzali muzea i wystawy, rysowali z natury – Wyszogrodzka wspomina m.in. niezwykle ważne wizyty w zoo – oraz uczestniczyli w wykładach z zakresu sztuki czystej.

Zajęcia z malarstwa i rysunku prowadził Wojciech Jastrzębowski, a krytycy sztuki przekazywali informacje o najnowszych wystawach międzynarodowych. Ten system zapewniał projektantkom stały kontakt z aktualnymi tendencjami i rozwijał ich kompetencje wizualne.

Sensoryczny balans wystawy

Wystawa: Alicja Wyszogrodzka, 2025, Muzeum Miasta Gdyni / Fot. Bogna Kociumbas-Kos / MMG

Istotnym uzupełnieniem katalogu jest tekst Doroty Dombrowskiej-Wyżgi poświęcony sensorycznemu balansowi wystawy. Autorka, odwołując się do najnowszych badań neuronauki dotyczących integracji sensorycznej, pokazuje, że nie tylko wzrok, lecz także dotyk i ruch, czyli wielozmysłowe zaangażowanie odbiorcy mają kluczowy wpływ na zapamiętywanie i rozumienie treści. W kontekście tkanin i projektów Alicji Wyszogrodzkiej wątek ten okazuje się szczególnie trafny. Tekst precyzyjnie tłumaczy, jak zastosowane rozwiązania aranżacyjne umożliwiały uruchomienie wielu zmysłów jednocześnie, stanowiąc rzadki przykład eseju w katalogu wystawy, który realnie poszerza wiedzę odbiorcy o psychologię percepcji.

Trendy i skala oddziaływania

Alicja Wyszogrodzka, Wernisaż wystawy Muzeum Miasta Gdyni, 2025 / Fot. Bogna Kociumbas-Kos / MMG

Jednym z ważnych wątków katalogu jest rola Alicji Wyszogrodzkiej jako osoby, która przekazywała wiedzę o trendach projektantom w polskich fabrykach. Dzięki temu powstające w kraju wzory były autorskimi interpretacjami tematów obecnych w całej Europie. Był to spójny system, w którym projektantka odgrywała istotną rolę pośredniczącą między analizą trendów a przemysłem.

Ciekawym uzupełnieniem tej narracji jest zestawienie projektów Wyszogrodzkiej z tkaninami marek takich jak IKEA czy Marimekko. Pokazuje ono, że wiele rozwiązań formalnych obecnych w jej projektach pojawiało się wcześniej niż w realizacjach tych dziś ikonicznych firm, co dobrze ilustruje aktualność i tempo pracy polskich projektantek i projektantów tamtego okresu.

Katalog jako narzędzie poznania

Katalog Wystawy: Alicja Wyszogrodzka, wyd. Muzeum Miasta Gdyni, 2026 / Fot. Beata Bochińska / F.Bo

Liczące 184 strony wydawnictwo nie pretenduje do bycia ostatecznym opracowaniem tematu. Jest narzędziem poznania – starannie zaprojektowanym, bogatym wizualnie i merytorycznie spójnym. Dzięki przezroczystym kalkom z chusteczkami w skali 1:1, reprodukcjom kartonów projektowych oraz fotografiom obiektów i ekspozycji samej wystawy, katalog oddaje materialność i złożoność pracy projektowej.

To publikacja, która skutecznie przywraca projektowanie tkanin do centrum refleksji o polskim wzornictwie sytułując je na równi z grafiką użytkową i ilustracją książkową.

Informacje o katalogu i wystawie

Wystawę Alicji Wyszogrodzkiej w Muzeum Miasta Gdyni można oglądać do 22 lutego 2026 roku.

Katalog
Teksty: Karin Moder, Weronika Mojska, Anna Demska (Muzeum Narodowe w Warszawie), Dorota Dombrowska-Wyżga
Redakcja: Ewa Siwek, Anna Śliwa
Tłumaczenie: Anna Moroz
Korekta tekstów angielskich: Colin Phillips
Projekt graficzny: Anita Wasik
Fotografie obiektów: Leszek Żurek

Wystawa
Zespół kuratorski: Dorota Dombrowska-Wyżga, Weronika Mojska, Cezary Lisowski
Projekt aranżacji: Dorota Terlecka, Natalia Ringwelska / Biuro Kreacja
Identyfikacja wizualna wystawy: Anita Wasik
Digitalizacja: Gabriela Zbirohowska-Kościa, Leszek Żurek

Projekt zrealizowany w ramach programu Polskie Projekty Polscy Projektanci Muzeum Miasta Gdyni.
Wystawa dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury.